Table of Contents

Introduction to the Polish Translation

Debica Yizkor Book

We are indeed fortunate to be able to present a Polish translation of selected chapters of this yizkor book. There are many people to thank for this collaboration: Ireneusz Socha, who proposed the translation and who translated from the English to Polish; Jacek Dymitrowski, President, TPZD; Marc Seidenfeld, Project Manager of the Debica Yizkor Book Translation, and Mr. Meir Goldman, of the Dembica Landsmannschaft in Israel. All agreed that this was a worthwhile project and cooperated in its implementation.

TPZD, Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Dębickiej, is translated into English as Friends of Debica Region Society. Its membership consists of historians, artists, and journalists who are preparing a book on the history and culture of Jews from Debica. This bi-lingual book will include some chapters from the Debica yizkor book. It was agreed that permission to use chapters from Sefer Dembitz would be given to TPZD and that the Polish translation would be donated to JewishGen so that it can appear alongside the English translation.

We wish the TPZD success with their book. The group is eager to correspond with former Dembitzers who would like to share their reminiscences.

Joyce Field
Yizkor Book Project Manager
Revised May 2005

Wstęp do tłumaczenia na język polski

Księga Pamięci Dębicy

Translated by Ireneusz Socha
Donated by Jacek Dymitrowski

Jesteśmy niezmiernie szczęśliwi mogąc przedstawić polski przekład wybranych rozdziałów niniejszej księgi pamięci. Wśród wielu osób, którym chcemy wyrazić wdzięczność za współpracę, znajdują się: Pan Ireneusz Socha, który zaproponował polski przekład i dokonał tłumaczenia z języka angielskiego na polski, Pan Jacek Dymitrowski – Prezes TPZD, Pan Marc Seidenfeld – Menedżer Projektu Przetłumaczenia Dębickiej Księgi Pamięci oraz Pan Meir Goldman ze Związku Dębiczan w Izraelu. Wszyscy razem uznali ten projekt za wartościowy i współpracowali ze sobą w trakcie jego realizacji.

W skład TPZD wchodzą historycy, artyści i dziennikarze, którzy przygotowują książkę o historii i kulturze Żydów w Dębicy. Ta dwujęzyczna edycja będzie zawierać rozdziały z dębickiej księgi pamięci. Na mocy umowy udzielono TPZD pozwolenia na wykorzystanie rozdziałów z „Księgi Dębicy” oraz ustalono, że polski przekład tychże zostanie przekazany w formie darowizny firmie JewishGen w celu publikacji na jej stronach internetowych obok przekładu angielskiego.

Życzymy Towarzystwu, aby jego książka odniosła sukces. Towarzystwo pragnie nawiązać kontakt z byłymi dębiczanami pochodzenia żydowskiego, którzy chcieliby podzielić się swoimi wspomnieniami.

Joyce Field
Menedżer Projektu Yizkor Book
Maj 2005

Księga Dębicy

Translated by Ireneusz Socha

Donated by Jacek Dymitrowski

Niniejsza księga została opublikowana dzięki staraniom organizacji byłych mieszkańców Dębicy, którzy wyemigrowali do Izraela. Organizacja ta została założona w roku 5711 (1950-1951). Jej członkami są: Ruchama Bornstein, Jehuda Grünspan, Fruma Grosman (Salomon), Pinchas Sommer, Aka (Rywka) Zilbershatz, Aszer Salomon, Jicchak Freiman, Rywka Shenker, Matylda Siedlisker, Ruben Siedlisker oraz Chaim Shneps, a zorganizował ją Daniel Leibel.

„Księga Dębicy” jest próbą odmalowania miasta takim, jakim naprawdę było – bez jakiejkolwiek cenzury wynikającej z pobudek ideologicznych. Księga nie ma ambicji wyczerpania tematu. Wystarczy, jeśli będzie pamiątką miejscowości, w której się urodziliśmy oraz pomnikiem żydowskiego życia, które zostało przecięte przez wroga.

Eseje i zestawienia są po hebrajsku lub w jidysz, czyli w językach, w jakich zostały oryginalnie napisane, z wyjątkiem otwierającego księgę rozdziału nt. historii gminy oraz końcowego rozdziału o Holocauście – oba są i po hebrajsku, i w jidysz.

Wydano nakładem oficyny „Achdut”, Tel Awiw

Spis treści

Translated by Ireneusz Socha

Donated by Jacek Dymitrowski

[Teksty w języku jidysz zostały wyróżnione gwiazdką*]

Przedmowa / Daniel Leibel 5

Historia Żydów w Dębicy / Dr N. M. Gelber 9

Historia Żydów w Dębicy* / Dr N. M. Gelber 15

Do pierwszej wojny światowej 25

Dębiccy rabini 27

Oświecenie i syjonizm 33

Organizacja robotnicza 36

Wspomnienia o tym, jak było 41

Żydzi w samorządzie lokalnym * 41

Wybory do sejmu * 42

Było sobie… / Ruchama Bornstein * 43

Początek / Naftali Shnier * 47

Dębiccy Żydzi / Mendel Wilner * 49

Reb Szlomo Mordkowicz / Naftali Shnier * 53

Kawalarze / Naftali Shnier * 53

Żydowskie serce / Daniel Leibel i Mendel Wilner * 55

Teatr / Mendel Wilner * 55

Pieczenie „strzeżonej macy” / Jehuda Pechter 56

Dębickie portrety / Daniel Leibel * 57

W szkole / Daniel Leibel * 57

Szabasy rabiego Rubena / Daniel Leibel * 57

Lodowisko / Daniel Leibel * 59

Dwa światy / Daniel Leibel * 60

Koszary / Daniel Leibel * 62

Przezwiska / Mendel Wilner i Daniel Leibel * 62

Obrazy (I) 64

Jicchak Laufbahn 65

Skromny człowiek / Bł.P. Józef Shprintzak 66

Jehuda Bornstein 66

Na haszacharskim szlaku / Dov Sadan 68

Dwudziestolecie międzywojenne 74

Wojna i wygnanie / Jehuda Pechter 75

Zniszczenie i odbudowa / Jehuda Pechter* 75

Pierwsze wybory po wojnie / Jehuda Pechter 77

Gmina pod nadzorem rządowym / Jehuda Pechter 78

Pomoc i dobroczynność / Jehuda Pechter 79

Pomoc dla ubogich i chorych / Jehuda Pechter 79

Sierociniec i pomoc dla przyszłych żon / Jehuda Pechter 81

Ostatnie wybory do samorządu miejskiego / Jehuda Pechter 82

Obrazy (II) 86

Bendet Fett / Ruchama Bornstein, Daniel Leibel * 87

Dr Pinchas Laufbahn / Jicchak Freiman 88

Cwi Wolf / Ruchama Bornstein * 89

Szemaja Widerspan 90

Ben-Cyjon Widerspan / A. Haber 90

Szymon Grünspan / Y. Bar-Yitzchak 91

Rywka Diament / Henia Grin-Heistein 92

Ruchy młodzieżowe 94

„Debora” / Rywka Faust 95

„Hanoar Hacyjoni” / Aka Zilbershatz, Pinchas Sommer 96

Młodzieżówka „Mizrachi” / Aszer Salomon 105

Ruch młodzieżowy „Haszomer Hadati” / Mosze Siedlisker-Sarid 108

„Gordonia” / Jehuda Grünspan 110

Młodzież Borochowowska / Mania Grünspan 112

Klub sportowy „Bar Kochba” 114

Edukacja 118

Edukacja 119

Szkoła hebrajska / Abraham Weinberg 119

Moje szkoły hebrajskie / Mania Grünspan 123

Meir Stieglitz Błogosławionej Pamięci 124

Bet Jakow / P. Salomon-Grosman 124

Ważne przebudzenia 126

Przebudzenia w obcej ziemi / Jehuda Grünspan 127

     A) Z najwcześniejszych wspomnień 127

     B) W chederze 128

     C) W szkole powszechnej i gimnazjum 133

Z moich wspomnień / Edna Perelberg 137

Holocaust 141

Zagłada dębickich Żydów / Ruben Siedlisker-Sarid 141

Zagłada dębickich Żydów * 148

Wyskoczyłam z pociągu do Bełżca / Bronia Oling-Burg * 156

22 miesiące w ukryciu u gojów / Bł.P. Perel Faust * 159

Ocalony / Ben Steinhauer * 162

Oto jak ich mordowano / Perel Faust * 163

Reb Izrael Lejb Frankel / Mosze Unger (Jaakow) * 165

Gorzki lament / Jehuda Grünspan 168

Wyskoczyłam z pociągu do Bełżca / Bronia Oling-Burg 170

22 miesiące w ukryciu u gojów / Bł.P. Perel Faust 173

Ocalony / Ben Steinhauer 175

Sprawiedliwi wśród narodów świata 175

Kolebka młodości / Ruchama Bornstein * 177

Dąb płaczu 183

Lista męczenników z Dębicy 185

Genealogia rabinów debickich z dynastii Horowitzów 186

Pamieci dynastii rabinów z Jodlowej 186

Męczennicy z Dębicy – niech pamięć o nich będzie błogosławiona 187

Fotografie 203

Dodatek

Sprawiedliwi docenieni przez Dębicę

Table of Contents

This material is made available by JewishGen, Inc. and the Yizkor Book Project for the purpose of
fulfilling our mission of disseminating information about the Holocaust and destroyed Jewish communities.
This material may not be copied, sold or bartered without JewishGen, Inc.'s permission. Rights may be reserved by the copyright holder.

JewishGen, Inc. makes no representations regarding the accuracy of the translation. The reader may wish to refer to the original material for verification.
JewishGen is not responsible for inaccuracies or omissions in the original work and cannot rewrite or edit the text to correct inaccuracies and/or omissions.
Our mission is to produce a translation of the original work and we cannot verify the accuracy of statements or alter facts cited.

Dembitz, Poland Yizkor Book Project JewishGen Home Page

Yizkor Book Project Manager, Lance Ackerfeld
This web page created by Osnat Ramaty

Przedmowa / Daniel Leibel	5
Historia Żydów w Dębicy / Dr N. M. Gelber	9
Historia Żydów w Dębicy* / Dr N. M. Gelber	15

Do pierwszej wojny światowej	25
Dębiccy rabini	27
Oświecenie i syjonizm	33
Organizacja robotnicza	36

Wspomnienia o tym, jak było	41
Żydzi w samorządzie lokalnym *	41
Wybory do sejmu *	42
Było sobie… / Ruchama Bornstein *	43
Początek / Naftali Shnier *	47
Dębiccy Żydzi / Mendel Wilner *	49
Reb Szlomo Mordkowicz / Naftali Shnier *	53
Kawalarze / Naftali Shnier *	53
Żydowskie serce / Daniel Leibel i Mendel Wilner *	55
Teatr / Mendel Wilner *	55
Pieczenie „strzeżonej macy” / Jehuda Pechter	56
Dębickie portrety / Daniel Leibel *	57
W szkole / Daniel Leibel *	57
Szabasy rabiego Rubena / Daniel Leibel *	57
Lodowisko / Daniel Leibel *	59
Dwa światy / Daniel Leibel *	60
Koszary / Daniel Leibel *	62
Przezwiska / Mendel Wilner i Daniel Leibel *	62

Obrazy (I)	64
Jicchak Laufbahn	65
Skromny człowiek / Bł.P. Józef Shprintzak	66
Jehuda Bornstein	66
Na haszacharskim szlaku / Dov Sadan	68

Dwudziestolecie międzywojenne	74
Wojna i wygnanie / Jehuda Pechter	75
Zniszczenie i odbudowa / Jehuda Pechter*	75
Pierwsze wybory po wojnie / Jehuda Pechter	77
Gmina pod nadzorem rządowym / Jehuda Pechter	78
Pomoc i dobroczynność / Jehuda Pechter	79
Pomoc dla ubogich i chorych / Jehuda Pechter	79
Sierociniec i pomoc dla przyszłych żon / Jehuda Pechter	81
Ostatnie wybory do samorządu miejskiego / Jehuda Pechter	82

Obrazy (II)	86
Bendet Fett / Ruchama Bornstein, Daniel Leibel *	87
Dr Pinchas Laufbahn / Jicchak Freiman	88
Cwi Wolf / Ruchama Bornstein *	89
Szemaja Widerspan	90
Ben-Cyjon Widerspan / A. Haber	90
Szymon Grünspan / Y. Bar-Yitzchak	91
Rywka Diament / Henia Grin-Heistein	92

Ruchy młodzieżowe	94
„Debora” / Rywka Faust	95
„Hanoar Hacyjoni” / Aka Zilbershatz, Pinchas Sommer	96
Młodzieżówka „Mizrachi” / Aszer Salomon	105
Ruch młodzieżowy „Haszomer Hadati” / Mosze Siedlisker-Sarid	108
„Gordonia” / Jehuda Grünspan	110
Młodzież Borochowowska / Mania Grünspan	112
Klub sportowy „Bar Kochba”	114

Edukacja	118
Edukacja	119
Szkoła hebrajska / Abraham Weinberg	119
Moje szkoły hebrajskie / Mania Grünspan	123
Meir Stieglitz Błogosławionej Pamięci	124
Bet Jakow / P. Salomon-Grosman	124

Ważne przebudzenia	126
Przebudzenia w obcej ziemi / Jehuda Grünspan	127
A) Z najwcześniejszych wspomnień	127
B) W chederze	128
C) W szkole powszechnej i gimnazjum	133
Z moich wspomnień / Edna Perelberg	137

Holocaust	141
Zagłada dębickich Żydów / Ruben Siedlisker-Sarid	141
Zagłada dębickich Żydów *	148
Wyskoczyłam z pociągu do Bełżca / Bronia Oling-Burg *	156
22 miesiące w ukryciu u gojów / Bł.P. Perel Faust *	159
Ocalony / Ben Steinhauer *	162
Oto jak ich mordowano / Perel Faust *	163
Reb Izrael Lejb Frankel / Mosze Unger (Jaakow) *	165
Gorzki lament / Jehuda Grünspan	168
Wyskoczyłam z pociągu do Bełżca / Bronia Oling-Burg	170
22 miesiące w ukryciu u gojów / Bł.P. Perel Faust	173
Ocalony / Ben Steinhauer	175
Sprawiedliwi wśród narodów świata	175
Kolebka młodości / Ruchama Bornstein *	177
Dąb płaczu	183

Lista męczenników z Dębicy	185
Genealogia rabinów debickich z dynastii Horowitzów	186
Pamieci dynastii rabinów z Jodlowej	186
Męczennicy z Dębicy – niech pamięć o nich będzie błogosławiona	187
Fotografie	203

Dodatek
Sprawiedliwi docenieni przez Dębicę